ŞENKAYA
TARİHİ: Şenkaya İlçesi tarihi süreç içerisinde çok değişik milletlerin
egemenliği altında kalmıştır .Yavuz Sultan Selim'in Çaldıran Zaferi’ne
giderken 23 ağustos 1514 yılında Erzurum' u Akkoyunlulardan alıp Osmanlı
İmparatorluğu topraklarına katmasıyla Osmanlı egemenliği altına girmiştir.
1828-1878 yıllarında Rus istilasına uğrayan bölge "1877-1878" Osmanlı Rus
harbinde (93 harbi ) Gazi Ahmet Muhtar Paşa komutasındaki Osmanlı
kuvvetlerinin yenilmesi üzerine 1879 yılında imzalanan "Ayastefonos
antlaşması " ile Kars vilayetine bağlanarak Rus yönetimine girmiştir, İlçe,
Bardız Deresi Rusya ile Osmanlı devleti arasında 1917 yılına kadar sınır
teşkil etmiştir.1917 yılında Rusya'da Bolşevik ihtilali üzerine işgalci Rus
birlikleri bölgeyi terk etmişler ve Rus hakimiyeti son bulmuştur.
OLTU
TARİHİ : Oltu ismi Kıpçakların bir boy veya oymağından gelmektedir. Ayrıca
bu ad Dağıstan' ın güneyinde oturan Küçük Şirvan Bölgesi' nde bir kasaba ve
küçük bir köye de verilen isimdir. 1071 Malazgirt Zaferi’nden sonra
Alpaslan' ın komutanlarından Ebul-Kasim Erzurum yöresinde Saltuklu' lar
Beyliğini kurunca, 1080 tarihinde Emir Ahmet Oltu' yu işgal ederek Türklerin
eline geçmesini sağlamıştır. 1878 Ayestefanos Antlaşması ile Oltu Rusya' ya
bırakılmıştır.1917 Bolşevik ihtilali ile Ruslar çekilirken burasını
Ermenilere bırakmıştır. Ruslar tarafından Oltu'ya yerleştirilen Ermeniler,
40 yıl boyunca yerli halka zulüm etmişlerdir. 1918 yılında işgalden
kurtulmak amacıyla Oltu İslam Komitesi kurulmuş ve 25 Mart 1918'de Ermeniler
sınır dışı edilmiştir. Bu tarih Oltu' nun kurtuluşu olarak kutlanmaktadır.
Kurtuluş mücadelesi sonrası kurulan Oltu Şura Hükümeti 17 Mayıs 1920' de
TBMM Hükümetine katılmıştır. 1926 yılında Oltu ilçe statüsüne kavuşmuştur.
İSPİR
TARİHİ DURUMU : Oldukça eski bir yerleşim alanı olan ilçemiz ve çevresi,
tarih boyunca Perslerin, İskender, Roma ve Bizans İmparatorluklarının
hakimiyetinde bulunmuş, zaman zaman da Müslüman Arapların eline geçmiştir.
1015'ten itibaren Anadolu’ya başlayan Türk akınlarının tesir sahasında kalan
yöremiz, 1071 Malazgirt Zaferinden sonra Türk topraklarına katılmıştır.
Fatih'ten sonra Anadolu da kurulan ilk Türk beyliği olan Saltukoğulları
beyliği sınırları içerisinde kalan İlçemiz, 1202 Anadolu Selçukluların eline
geçmiştir. Bu devletin yıkılmasından sonra birkaç kez daha el değiştiren
ilçemiz ve çevresi 1517'de Yavuz Sultan Selim'in Mısır sefer dönüşünde kesin
olarak Osmanlı İmparatorluğu topraklarına katılmıştır.Birinci Dünya savaşı
döneminde ilçemiz 1914 - 1918 yılları arasında Rus işgali ve Ermeni
mezalimine uğramış, 25 Şubat 1918'de Kazım Karabekir Paşa Komutanlığında l.
Kafkas Kolordusuna bağlı birliklerce vatan topraklarına katılmıştır.
PAZARYOLU
TARİHİ : Çok eski bir tarihe sahip olan Pazaryolu' nun eski adı "Norgah"
olup, bu "Yenişehir" veya "Sulak Yer" anlamına gelmektedir. Pazaryolu' nun
kuruluş tarihi kesin olarak bilinmemektedir. M. Ö.' ki yıllarda Sasper
Türkleri’nin Doğubayazıt ile Çoruh Vadisi arasında yerleştikleri ve uzun
süre bu yörede yaşadıkları, tarihçiler tarafından ifade edilmektedir. Daha
sonra bir süre Cenevizlilerin idaresinde kalan Pazaryolu, sonra Selçuklu
Türkleri’nin himayesine girmiş, bilahare Anadolu Selçuklu Beyliklerinden
Saltukoğullarına, Fatih' in Trabzon' u fethi ile de Osmanlı İmparatorluğu'na
intikal etmiştir.Bugün ilçede Selçuklular ve Cenevizlilere ait Kale ve hamam
gibi eserlere rastlanmaktadır.
PASİNLER
TARİHİ: Pasinler Urartular döneminde ( M.Ö.900-600) önemli bir yerleşim
birimidir. Sonraları, Karadeniz' in kuzeyinden Kimmerler ve İskitler
inmişlerdir. İskitlere bağlı Phassis'ler Aras' ın verimli ve sulak vadisine
yerleşerek kendi isimlerini verdiler. Böylece Phasis'lerin memleketi
anlamına gelen Pasin kelimesi ortaya çıkmıştır.Pasinler, tarihten günümüze
kadar bir "kilit” rolünü üstlene gelmiştir. 1071 Malazgirt Savaşı’ndan önce
1048'de " Pasinler Savaşı” olması bu rolün en ilgi çekici örneklerindedir.
Pasinler ovaya hakim bir noktada kurulu kalesi sebebiyle "Hasankale" olarak
da adlandırılmıştır.1828-1829 yıllarında ilk 1877 1878 yıllarında ikinci
defa Rus işgali yaşamıştır.Üçüncü işgal 1716 Şubatında başlamıştır ve
Birinci Dünya Savacı sonunda Ermeni işgalinden kurtuluşu 13 Mart
1918'dir.1954 yılında Horasan, 1991 yılında Köprüköy Pasinler'den ayrılarak
ilçe olmuşlardır.
KARAÇOBAN
TARİHİ : Karaçoban ilçesinin tarihi M.Ö. 1400 yıllarına dayanmaktadır. Uzun
yıllar İranlıların egemenliği altında kalmış, daha sonra Bizanslıların eline
geçmiştir. 1071 yılında Selçuklu Sultanı Alparslan'ın Malazgirt savaşını
kazanmasıyla, Karaçoban Türk hakimiyetine geçmiş, daha sonra tekrar
İranlıların eline geçmiştir. Osmanlı İmparatorluğu’nun yükselme döneminde
Anadolu birliği sağlanırken, tekrar Karaçoban Türk hakimiyetine girmiştir.
Kısa bir süre Rus işgalinde kalan İlçe, işgalcilerin temizlenmesiyle vatan
topraklarına katılmıştır
AŞKALE
TARİHİ :Konumu itibariyle, doğu illerini batıya ve kuzeye bağlayan yolların
kesiştiği noktada yer alan ve tarihi açıdan eski bir yerleşim yeri olan
Aşkale, tarihi boyunca çeşitli kavimlerin ve milletlerin istilasına uğramış
ve otuz beş kez el değiştirmiştir.Bugünkü ismini Türk devresinde alan
Aşkale' nin tarihi, MÖ 1700 yılında Hititler' le başlamış, 1081 yılında
Türkler' in , Çaldıran Savaşı (1514) ile de Osmanlı Devleti'nin hakimiyetine
girmiştir.
ÇAT
TARİHİ: Çat İlçesi XVIII Asrın başlarında Osmanlı Sipahileri Tarafından
İlçeye 17 Km uzaklıkta bulunan Yavi Kasabası civarında kurulmuş XIX. Asrın
başlarında Dersim tarafından gelen Türk Aşiretleri ile birleşmişlerdir.
Birinci Dünya Savaşından sonra-Kığı İlçesine bağlanmış daha sonra coğrafi
konumu sebebiyle Tercan İlçesine bağlanmıştır. Yavi Bucak Merkezi iken 1936
yılında Aşağıçat Köyü İlçe Merkezi olmuş, 1939 yılında idari bağlılığı
değiştirilerek Aşkale ilçesine bağlanmıştır. 1946 yılında Oyuklu Köyü adı
altında Erzurum İline bağlanmıştır. 1954 yılında ise Oyuklu Köyü Çat adı
altında İlçe merkezi haline dönüştürülmüştür.
HINIS
TARİHİ: Hınıs İlçesinin tarihi kesin olmamakla beraber İlçenin Kuruluş
tarihi M. Ö. 1400 Yılına dayanmaktadır. Uzun süre İranlıların hakimiyetinde
kalan İlçe, daha sonra Bizanslıların eline geçmiş. 1071 Malazgirt Zaferi ile
Türk hakimiyetine girmiştir. Daha sonra İranlılar’ın eline geçen Hınıs,
Osmanlı İmparatorluğunun büyüme döneminde Türk hakimiyetine girmiştir. Kısa
bir süre Rus işgalinde kalmış ise de 14 Mart 1918 tarihinde düşman
işgalinden kurtarılarak vatan topraklarına katılmıştır.
HORASAN
TARİHİ: Horasan, Doğuyu Batıya bağlayan eski ipek yolu üzerinde bulunan ve
M.Ö. 4000 yılına kadar uzanan bir geçmişe sahip olup, Büyük Roma,Asur, Uranu,
Med, Pers Devletlerinin istilalarına uğramış, milattan sonraki dönemde ise,
Sasani, Arap ve Bizans hakimiyetinde kalmıştır. 1071 Malazgirt Savaşıyla
birlikte Selçukluların Bizans,Gürcü ve Ermeni krallıklarına karşı kesin
üstünlükleri Doğu Anadolu' nun zaptı başlamış oldu. Bu süreçte İran Horasan'
ından gelen Türk topluluklar, o zamana kadar ismi ÜSKÜHAT olan yere Horasan
ismini vererek yerleştiler.Erzurum ve civarında Osmanlı hakimiyeti 1514
yılında yapılan Çaldıran Seferiyle kurulmuş ve Horasan, Erzurum Sancağı
Pasinler Kazasına bağlı 16 köyden ibaret bir Osmanlı Nahiyesi
olmuştur.1877-1878 Osmanlı-Rus harbi sırasında, Ahmet Muhtar Paşa
kumandasındaki ordu her ne kadar kısmi başarılar elde ettiyse de Horasan -
Köprüköy - Pasinler hattı Rus işgali altına girdi ve ordu Erzurum hattına
çekildi.1917 yılında Rusya'da meydana gelen ihtilal üzerine Rus'lar, işgal
ettikleri yerleri Ermenilere bırakarak bölgeden çekildiler.Rusların
çekilmesinden sonra Doğu illerini kurtarmak üzere harekete geçen ordumuz,
Kazım Karabekir Paşa komutasında 12 mart 1918 de Erzurum' u kurtarmıştır.
Horasan' ın Ermeni zulmünden kurtuluşu ise 25 mart 1918’dir.Horasan İlçesi,
Cumhuriyet devrinde Pasinler İlçesine bağlı Zanzak (Akçataş) nahiyesinin bir
köyü iken 1940 yılında nahiye merkezi şimdiki Horasan' a nakledilmiş ve 30
köy bağlanmıştır. 4 Aralık 1953' de 6191 sayılı kanunla ilçe olmuştur.
KARAYAZI
TARİHİ: İlçenin M.Ö, III, yüzyılda kurulduğu Aras nehri civarında, Salyamaç
, Yolgören ve Çelikli köylerinde bulunan tarihi eserlerden anlaşılmaktadır.
Eski adı Bayraktar’dır. Bucak iken Hınıs İlçesine bağlı olan ve daha sonra
Pasinler İlçesine bağlanan Bayraktar Bucağı’nın ismi 1937 yılında Karayazı
olarak değiştirilmiş, müstakil ilçe haline getirilmiştir.
KÖPRÜKÖY
TARİHİ :Türkler acısından Köprüköy İlçesinin tarihi 1071 Malazgirt Savaşı
öncesine kadar uzar. Bugün için sınırları içerisinde bulunan Avnik (Güzelhisar)
Kalesinin stratejik önemi çok büyüktür. 1054-1055 yıllarında Türk Boylarının
Anadolu' ya ilk fetih hareketlerinin başladığı sıralarda Avnik Kalesinde
bulunan Bizans yöneticileri, İslamiyet’le tanışmışlar ve İslamiyet’i kabul
etmeleri neticesinde kendilerine bağlı 27 pare köyü Türklere satmışlardır.
Türkler tarafından satın alınan bu köylerden bir tanesi de Köprüköy’ dür.
1829' da Ruslar’ın Erzurum'u işgal etmeleri ile Rus işgaline girmiş olan
Köprüköy, Ermeni katliamlarından da nasibini almıştır
NARMAN
TARİHİ :Narman yöresi sırasıyla (MÖ. 680-655 yıllarında) Sakalan daha sonra
Arapların ve Bizanslıların hakimiyetine girmiştir. Selçuklu Hanı
Alparslan'ın Malazgirt Zaferiyle Tortum, Oltu, Şenkaya, Olur ilçeleri ile
birlikte Narman'da Türk hakimiyetine girmiştir.Selçuklulardan sonra
Osmanlılar’ın hakimiyetine giren Narman, 1877-1878 Osmanlı Rus Harbinde
Ruslar’ın işgaline uğramış, 1914-1918 yıllarında 1. Dünya Savaşında
Ruslar’ın eline geçmiştir. 1917 yılında başlayan Bolşevik ihtilali sebebiyle
Ruslar Narman’ı terk etmişlerdir. Ruslar’ın bölgeye yerleştirdikleri
Ermeniler’in Türkler’e saldırarak katliam yapmaya başlamaları nedeniyle
Narman halkı, kendilerini müdafaaya karar vermişlerdir.Yapılan çarpışmalar
sonucunda 18 Mart 1919 günü İlçe düşman işgalinden kendi halkı tarafından
kurtarılmıştır. Tarihi seyri içerisinde Narman Bizans hakimiyetinde iken
NAMURVAN olarak adlandırılmış, Arapların bir bayram günü ele geçirmeleri
nedeniyle "İD" olarak adlandırılan Narman Türk hakimiyetine geçtikten sonra
NARMAN olarak adlandırılmıştır.
TEKMAN
TARİHİ: İlçenin kuruluş tarihi tam olarak bilinmemekle birlikte 1517 yılında
Osmanlı yönetimine katılmıştır. 1946 yılına kadar Hınıs ilçesine bağlı bir
köy iken, aynı yıl ilçe olarak teşkilatlandırılmıştır.
TORTUM
TARİHİ : Tortum’un tarihi hakkında çeşitli kaynaklarda bilgiler mevcuttur.
Selçuklular zamanında Saltukoğullardan Tortum llgan ve îmadeitin beylerin
ilçenin ilk yerleşimcileri olduğundan bu adı aldığı sanılıyor. Ayrıca Selçuk
dilinde Tortum Bağlık bahçelik anlamına gelmektedir.Tortum tarihte Med,
Pere, ve Romalıların hakimiyetinde kamus 1018 yılında Türk hakimiyetine
geçmiştir. Selçuklular, Karakoyunlular ve Osmanlı hakimiyetinde kalmış
1828-1829 Rus savaşından sonra Rus istiladan kurtarılmıştır. Erzurum’ dan
geri çekilen Ruslar silah ve cephanelerini buralarda yaşayan Ermeniler’e
bırakmışlar ve zamanla Ermeni saldırıları başlamıştır. İlçe 16 Mart 1918
tarihinde düşman işgalinden kurtarılmıştır.
OLUR
TARİHİ : İlçe,1922 yılında bucak merkezi haline getirilmiştir. Bu günkü ilçe
merkezimiz 1958 tarihine kadar OLTU İlçesine bağlı bucak iken, 1958
tarihinde Oltu' dan ayrılarak ilçe olmuştur. Bölgedeki gözetleme kuleleri,
kaleler aynı zamanda kiliseler yörede yerleşimin çok eskiye dayandığını
kanıtlamaktadır. İlçe Keçili köyünde Van Kalesi, bunun yanında Yıldızkaya
köyünde tabii mağara gezilip görülmeye değer yerlerdendir. Ayrıca İlçeye
bağlı Köprübaşı, A.Karacasu,Beğendik köylerinde gözetleme kaleleri
bulunmaktadır. Kale, Kilise ve tarihi eserlerin hangi devirden kaldığına
dair tam bir tarih belirtmek mümkün değildir. Olur çevresi 1877 -1878' de
Osmanlı - Rus savaşı sonunda Berlin antlaşması ile savaş tazminatı olarak
Ruslar’a bırakılan yörelerimizden biridir. 40 yıl esarette kalmıştır.
Bölgeye intikal eden düzenli birliklerin mücadelesi sonunda ilçe 28 Mart
1918' de İstiklaline kavuşmuştur.
UZUNDERE
TARİHİ : İlçenin 3000 yıla yakın bir tarihi olduğu tahmin edilmekte olup, tarih boyunca pek çok devletin egemenliği altına girdiği bilinmektedir. M.S. 1018-1036 yıllarında Türkler’ in eline geçen Uzundere ,1071 Malazgirt savaşından sonra Türkler’ in Anadolu'ya girmesiyle Saltukoğulları Beyliğine katılmıştır. Eskiden beri ismi Azort olan ilçe daha sonra Uzundere bucağı olarak teşkilatlanmış, 1955 yılında belediye, 19.06.1987 tarih ve 3392 Sayılı Kanunla daha önce bağlı olduğu Tortum ilçesinden ayrılarak ilçe statüsüne kavuşmuştur.
MERKEZ İLÇELER
Aziziye
Palandöken
Yakutiye